Basın, iktisatçılar için bir tercih sorunudur. Gazete okurları, ilan verenler, gazete sahipleri ve politik aktörler karmaşık bir bağlantılar ağı içindedir. Son on yılda çok sayıda araştırma yapıldı bu alanda. Araştırmalar, editörlerin çizgisi ile gazetelerin yönetimi üzerindeki mali ve politik baskıları doğru bir şekilde değerlendirme imkânı sağlıyor bize.
Gazeteler enformasyonları konuların seçimi ve bu konuların işlenişi yoluyla, çarpıtabilir. Ancak bu çarpıtmalar okurların görüş ve tercihlerini etkiledikleri ölçüde önemlidir. Okurlar genellikle gazetelerin ideolojik konumlarından habersiz değildir. Öyleyse gazetelerin bu yönünü hesaba kattıklarını ve okudukları haberleri “düzeltikleri”ni söylemek yanlış olmayacaktır.
Alan Gerber, Dean Karlan et Daniel Bergan tarafından yapılan bir araştırma ("Does the Media Matter ?", American Economic Journal. Applied Economics, 2009) bu bakımdan öğreticidir. Araştırmacılar 2005 Virginia valilik seçiminden bir ay önce, 2000 seçmeni tesadüfi şekilde üç gruba ayırdılar. Birinci gruptakiler Demokratlara yakınlığı ile tanınan Washington Post gazetesine ücretsiz abone edildiler. İkinci gruptakiler Cumhuriyetçilere yakın olan Washington Times’e abone edildiler. Üçüncü gruba ise böyle bir imkân tanınmadı.
Sonuçta görüldü ki Washington Post’un abonesi olmak Demokrat aday lehine oy kullanma olasılığını 8 puan artırıyordu.
Demek ki gazetelerin içeriğinin kontrolü hayati bir öneme sahip. Gazete bir işletmedir; okurlara enformasyon satan, reklam verenlere ise ilan alanları satan bir işletme… Öte yandan bir gazetenin ekonomik dengesi, sahibinin tercihlerine, okurların ve ilan verenlerin davranışlarına bağlıdır. Peki, gazete içeriğini bu faktörler nasıl etkiliyor?
M. Gentzkow et J. Shapiro 2001’de yayınlanan Amerikan gazetelerinin yüzde 70’inden fazlasındaki enformasyon çarpıtmalarını belirlemek için, bunların, Demokrat ve Cumhuriyetçi Kongre üyelerinin kullandığı dil ile benzerliklerini araştırdılar ("What Drives Media Slant ?", Econometrica, 2010). Gazete sahipleri ile okurların gazetelerin içeriği üzerindeki nispi etkisini ölçtüler.
Çıkan sonuç, temel belirleyicinin okur olduğudur. Okur belirgin bir şekilde, kendi görüşlerini destekleyen enformasyonu tercih etmektedir. Çarpıtmaların yaklaşık yüzde 20’si gazetelerin bu tercihi karşılama kaygısıyla açıklanıyor. Buna karşılık gazete sahiplerinin etkisi çok zayıf.
Öte yandan, Arjantin’in dört büyük gazetesinin 1998 ve 2007 içeriklerini analiz ederek, Rafael Di Tella ve Ignacio Franceschelli gösterdiler ki yolsuzluğa bağlı skandalları örtbas etme derecesi sıkı bir şekilde (ve negatif olarak) hükümetlerin ilan alanı satın alma derecesine bağlı bulunuyordu ("Government Advertising and Media Coverage of Corruption Scandals", document de travail, National Bureau of Economic Research, 2009). Kısacası arzdan çok talep ağırlığını gösteriyor bu alanda.
Sonuç şudur ki gazetelerin bağımsızlığını tehdit eden olgu, hissedarlar üzerindeki (acemice) baskı girişimlerinden çok, hükümetin ilan harcamaları veya yaptığı yardımlardır. Ancak bu tehdit okur kitlesi çok sayıda ve titiz olduğu ölçüde zayıftır. Güç okurların elindedir.
Thibault Gajdos, CNRS
Çeviri: Cihan Dura
Kaynak : http://www.lemonde.fr/economie/article/2010/06/28/presse-pouvoir-et-dependance-par-thibault-gajdos_1379778_3234.html
Basın, güç ve bağımlılık
